با کشفیات اخیر در محوطه مسجد کبود قدمت تبریز تا ۴۵۰۰ سال برآورد می‌شود. در سده چهارم هجری یاقوت حموی تبریز را مشهورترین شهر آذربایجان می‌خواند.

در سده ‌های پنجم تا سوم پیش از میلاد تبریز یکی از شهرهای پر جمعیت آن دوران بشمار میرفته‌است. شهر دارای دروازه‌های متعددی بوده و بیش از ۳۰۰ کاروانسرای در آن جای داشته‌است. به لحاظ استقرار آن در منطقه جغرافیایی خاص شهر پی در پی دستخوش حوادث طبیعی مانند زلزله گشته‌است و همچنین به عنوان بزرگ‌ترین شهر نزدیک به ارمنستان و روم شرقی آن زمان همیشه مورد تاخت و تاز دشمنان شمالی و شمال شرقی قرار گرفته‌است. بدین علت با وجود قدمت کهن آن اکثر آثار تاریخی آن از بین رفته‌است. تبریز یکی از بااهمییت ترین مراکز بازرگانی آن دوران بوده و به‌عنوان پل ارتباطی بین شرق و غرب اهمییت فراوانی داشته‌است. مردمان آن از دیرباز به کار بازرگانی اشتغال داشتند و این فرهنگ تا کنون نگهداری شده‌است.

ابن حوقل در۳۶۷ و ابن مسکویه در ۴۲۱ و ناصر خسرو در ۴۳۸ تبریز را بزرگ‌ترین و آبادترین شهر آذربایجان می‌خوانند .

در سال ۶۱۸ لشکر مغول به پشت دروازه‌های تبریز می‌رسند، اما تدبیر بزرگان شهر تبریز را از حمله مغولان مصون نگه می‌دارد و مردم تبریز با بذل مال شهر را از کشتار و ویرانی رها می‌سازند. این اتفاق سه بار تکرار می‌شود و در هر سه بار مردم متمول تبریز همان روش را به کار می‌بندند تا این که در سال ۶۳۸ هجری قمری مغول‌ها به سراسر آذربایجان چیره می‌شوند.برخی از ایلخانیان مغول تبریز را پایتخت خود قرار می‌دهند که در زمان غازان خان تبریز شکوه ویژه‌ای می‌یابد. یکی از اثرهای معماری این دوره، شنب غازان خان تبریز با ابهت تاریخی اش چشم‌ها را خیره می‌سازد، خواجه رشیدالدین فضل‌الله وزیر ایلخانیانربع رشیدی را بنیاد می‌نهد که در زمان خود عظیم‌ترین مرکز علمی و فرهنگی به شمار می‌رود و از آن همه مجد و عظمت اینک ویرانه‌های از برج‌های ربع رشیدی در میان محله‌ای باقی مانده‌است.

تبریز اولین پایتخت ایران جدید در دوره صفویه شد .نزدیکی تبریز به مرز ایران و عثمانی موجب شد که این شهر در برابر تهدیدات عثمانی آسیب پذیر شود به طوریکه جندین بار به تصرف عثمانیان درآمد تا اینکه شاه طهماسب صفوی تصمیم به انتقال پایتخت به قزوین گرفت. تبریز در دوره قاجار لقب تاریخی دارالسلطنه را گرفت و ولیعهدهای متعدد سلسله قاجار در این شهر اقامت می‌گزیدند.

در ۱۳۲۴ فرقه دموکرات آذربایجان با حمایت شوروی سعی در برپائی حکومتی مستقل از دولت مرکزی ایران کرد و تبریز مرکز فعالیت این گروه بود.ولی با بیرون رفتن نیروهای شوروی فرقه نیز با شکست سختی روبرو شد.

تبریز در نهضت ملی نفت نیز یکی از ارکان حرکت‌های آن زمان در سراسر کشور به شمار می‌رفت.

در ۱۵ خرداد سال ۱۳۴۲ نیز بازاریان تبریز با بستن بازار و خطیبان تبریز باایراد سخنرانی‌های مهم و پخش شب نامه‌ها شرکت داشتند.

در ۲۹ بهمن سال ۵۶ مردم تبریز بر رژیم شاهنشاهی شوریدند. 

توسعه صنايع در اين خطه در سال 1970 ميلادي پايه گذاري گرديده و از آن
 پس در حال پيشرفت ميباشد در اين بخش مشاركتهاي عظيمي با كشورهاي ديگر
 مانند چك و اسلواكي ، روماني ، شوروي سابق و آلمان به انجام رسيده اند
 توليدات عمده صنعتي در اين منطقه عبارتند از : مواد غذايي ، مواد شيميايي ،
 كاني غيرفلزي ، فلزات اساسي ماشين آلات نساجي و فرش اين محصولات هم
 براي مصارف داخلي و هم براي صادرات بسيار مهم هستند. استان آذربايجان
 شرقي با اختصاص 38/5% از كل كارخانه هاي بزرگ صنعتي كشور و
 احراز رتبه چهارم در بين استانهاي كشور از مناطق مهم صنعتي كشور بشمارمي آيد.
به ويژه با ايجاد و تمركز صنايع سنگين توليد ماشين آلات و تجهيزات تبريز
 را يكي از قطبهاي صنعتي كشور نموده است .

واحدهاي صنعتي استان كه بطور عمده در تبريز مستقر مي باشند در سه محور
 تبريز ـ ميانه ، تبريز ـ مرند و تبريز ـ مراغه مستقر شده اند و بدليل اينكه در
 سر راه جاده ايران ـ اروپا قرار دارند از اهميت مضاعفي برخوردارند .

صنايع سنگين با 13 واحد عظيم و حدود 3600 واحد بزرگ و كوچك اين استان
 را از مزيت نسبي در اين زمينه ها برخوردار نموده است .

در ساير زمينه ها كارخانجات و واحدهاي توليدي منحصر بفردي چون
 پتروشيمي و پالايشگاه و توليد برخي ماشين آلات مورد نياز صنايع كشور از
 جمله توليد ماشين آلات نساجي را ميتوان نام برد.